खानीखोला वडा नं ३ को वडाध्यक्ष सागर लामाले खानीखोलाको १९ औ गाउसभाको क्रममा आफ्ना लिखित मन्तव्यमा खानीखोलाको दुरगामी विकास र समृद्दिको लागि खानीखोलामा थिङ्क ट्याङ्क गठन गरेर सरकार अगाडि बढ्नु पर्ने सुझाव राखे पछि अहिले थिङ्क ट्याङ्कको व्यापक चर्चा र बहस शुरु भएको छ । के हो थिङ्क ट्याङ्क र यसले के काम गर्छ, यसको किन आश्यक छ र यसको अभ्यासको अवस्था के छ यसमा थोरै चर्चा गरिएको छ ।

​१. थिङ्क ट्याङ्क (Think Tank) भनेको के हो?
​साधारण शब्दमा भन्नुपर्दा, थिङ्क ट्याङ्क भनेको ‘विज्ञ वा बौद्धिक व्यक्तिहरूको समूह’ हो। यो विभिन्न क्षेत्रका विशेषज्ञहरू (जस्तै: अर्थशास्त्री, इन्जिनियर, विकासविद्, शिक्षाविद्, र समाजशास्त्रीहरू) सम्मिलित एउटा यस्तो संस्था वा समिति हो, जसले राजनीति र दैनिक प्रशासनिक कामभन्दा माथि उठेर गहन अध्ययन र अनुसन्धान गर्छ।
​यसलाई “नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठान” वा “बौद्धिक केन्द्र” पनि भनिन्छ। यसको मुख्य काम सरकारलाई विभिन्न विषयमा सल्लाह, सुझाव र नयाँ योजनाहरू दिनु हो।

​२. थिङ्क ट्याङ्कले के काम गर्छ?
​गाउँपालिका स्तरमा गठन हुने थिङ्क ट्याङ्कले विशेष गरी निम्न कामहरू गर्छ:
​अनुसन्धान र अध्ययन: गाउँपालिकाका समस्याहरू (जस्तै: कृषि, पर्यटन, सडक, खानेपानी, वा बेरोजगारी) के हुन् र तिनलाई कसरी समाधान गर्न सकिन्छ भनेर अध्ययन गर्छ।
​नीति निर्माणमा सहयोग: गाउँपालिकाले बनाउने ऐन, कानुन, बजेट र आवधिक योजनाहरूलाई बढी व्यावहारिक र प्रभावकारी बनाउन मस्यौदा वा खाका तयार पार्छ।
​नवीनतम उपायहरूको खोजी (Innovation): परम्परागत शैलीभन्दा फरक, कम खर्चमा धेरै प्रतिफल दिने नयाँ प्रविधि वा विकासका मोडलहरू सिफारिस गर्छ।
​समीक्षा र मूल्यांकन: गाउँपालिकाले सञ्चालन गरेका पुराना योजनाहरू कत्तिको सफल भए वा कहाँ त्रुटि भयो भनी निष्पक्ष मूल्यांकन गर्छ।

​३. गाउँपालिका सरकारलाई थिङ्क ट्याङ्क किन आवश्यक छ?
​खानिखोला जस्ता स्थानीय सरकारहरूलाई थिङ्क ट्याङ्क आवश्यक पर्नुका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
​विज्ञताको उपयोग (Expertise): जनप्रतिनिधिहरूसँग राजनीतिक अनुभव र जनताको भावना बुझ्ने क्षमता त हुन्छ, तर प्राविधिक वा रणनीतिक योजना बनाउन सबै विषयको विज्ञता नहुन सक्छ। थिङ्क ट्याङ्कले त्यो प्राविधिक आवश्यकता पूरा गर्छ।
​दीर्घकालीन योजना (Long-term Vision): जनप्रतिनिधिहरूको कार्यकाल ५ वर्षको हुन्छ र उनीहरू तत्कालका खुद्रे योजना वा उपभोक्ता समितिका मागमा अल्झिन सक्छन्। थिङ्क ट्याङ्कले भने गाउँपालिकाको १० वा २० वर्षपछिको भविष्य हेरेर ‘दिगो विकास’ को खाका कोर्न मद्दत गर्छ।
​बजेटको सही सदुपयोग: सीमित स्रोत र साधनलाई कहाँ लगानी गर्दा खानिखोलाका जनताले सबैभन्दा बढी फाइदा पाउँछन् भन्ने कुरा तथ्याङ्क र प्रमाणका आधारमा तय गर्न यसले सघाउँछ, जसले गर्दा बजेट बालुवामा पानी हाले सरह हुँदैन।
​बाह्य लगानी र साझेदारी आकर्षण: विज्ञहरूको समूहले राम्रो प्रोजेक्ट प्रपोजल (परियोजना प्रस्ताव) बनाएमा केन्द्र सरकार, प्रदेश सरकार वा विभिन्न दातृ निकाय (Donors) बाट थप बजेट र अनुदान भित्र्याउन सजिलो हुन्छ।
​पक्षपातरहित सुझाव: यो समूह राजनीतिभन्दा टाढा रहने हुनाले गाउँपालिकालाई कुनै राजनीतिक आग्रह-पूर्वाग्रह बिना, निष्पक्ष र सही सल्लाह दिन्छ।

यसको अभ्यास कस्तो छ ?

विश्वभरि र नेपालमा पनि विभिन्न देशका केन्द्रीय सरकार तथा स्थानीय तहहरूले आफ्ना नीति, योजना र विकासका कामहरूलाई वैज्ञानिक र व्यावहारिक बनाउन थिङ्क ट्याङ्क (Think Tank) वा विज्ञ समूह स्थापना गर्ने गरेका छन्।
​थिङ्क ट्याङ्कहरूले सरकारलाई राजनीतिक आग्रह-पूर्वाग्रहभन्दा माथि उठेर तथ्य र अनुसन्धानमा आधारित सुझावहरू दिने गर्दछन्। यसका केही प्रमुख उदाहरणहरू तल उल्लेख गरिएका छन्:

​१. देश (केन्द्रीय/राष्ट्रिय) तहमा
​नेपाल (नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठान – PRI): नेपाल सरकारले देशको समग्र नीति निर्माणमा अनुसन्धान र सुझाव दिनका लागि सरकारी थिङ्क ट्याङ्कको रूपमा ‘नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठान’ स्थापना गरेको छ। यसले परराष्ट्र, अर्थतन्त्र, सुशासन र विकासका क्षेत्रमा सरकारलाई नीतिगत सुझाव दिन्छ।
​भारत (नीति आयोग – NITI Aayog): पहिलेको योजना आयोगलाई खारेज गरेर भारत सरकारले ‘नीति आयोग’ बनाएको छ, जसले भारत सरकारको मुख्य थिंक ट्याङ्कको रूपमा काम गर्छ। यसले केन्द्र र राज्य सरकारहरूलाई रणनीतिक र प्राविधिक सल्लाह दिन्छ।
​संयुक्त राज्य अमेरिका (RAND Corporation / Brookings Institution): अमेरिकामा सरकार र सेनालाई रणनीतिक सुझाव दिन सरकारी र अर्ध-सरकारी सहयोगमा चल्ने विश्वप्रसिद्ध थिंक ट्याङ्कहरू छन्।

​२. स्थानीय तह (Local Government) मा
​स्थानीय तहहरूले प्रायः ‘नगर/गाउँ योजना आयोग’, ‘विज्ञ सल्लाहकार समूह’ (Expert Advisory Committee) वा ‘प्रबुद्ध वर्ग मञ्च’ को नाममा थिङ्क ट्याङ्क संरचनाहरू बनाउने गरेका छन्:
​नेपालका महानगर र नगरपालिकाहरू: काठमाडौँ, ललितपुर र पोखरा जस्ता ठूला महानगरपालिकाहरूले आफ्नै ‘महानगर योजना आयोग’ वा विज्ञहरूको टोली गठन गरेका छन्। यसमा सहरी विकास, वातावरण, आर्थिक क्षेत्र र सम्पदाविद्हरू समेटिएका हुन्छन्।
​उदीयमान गाउँपालिका र नगरपालिकाहरू: नेपालका कतिपय गाउँपालिकाहरूले पनि बजेट निर्माण, स्थानीय स्रोतको ब्रान्डिङ, र ‘स्मार्ट भिलेज’ (Smart Village) को अवधारणा तय गर्न स्थानीय बुद्धिजीवी, भूतपूर्व प्रशासक र प्राविधिकहरू समेटेर ‘सलाहकार परिषद्’ वा थिंक ट्याङ्क बनाउन थालेका छन्।
​अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास: अमेरिका, बेलायत र जापानका स्थानीय काउन्सिल (Local Councils) हरूले स्थानीय अर्थतन्त्र र पर्यावरण सुधारका लागि विश्वविद्यालयका प्राध्यापक र स्थानीय विज्ञहरू सम्मिलित ‘लोकल थिंक ट्याङ्क’ सञ्चालन गर्छन्।
​मुख्य फाइदा: स्थानीय तहमा जनप्रतिनिधिहरू राजनीतिक र प्रशासनिक काममा बढी व्यस्त हुने हुनाले, यस्ता थिंक ट्याङ्कहरूले पालिकाको दीर्घकालीन गुरुयोजना (Master Plan) बनाउन र रैथाने प्रविधि/उत्पादनलाई प्रवर्द्धन गर्न रणनीतिक गाइडको काम गर्छन्।

वडाध्यक्ष सागर लामाले गाउँसभामा राख्नुभएको यो सुझाव निकै परिपक्व र दूरदर्शी देखिन्छ। यदि खानिखोला गाउँपालिकाले स्थानीय वा बाहिर रहेका बौद्धिक वर्गलाई समेटेर एउटा सानो, चुस्त ‘थिङ्क ट्याङ्क’ गठन गर्न सक्यो भने, त्यसले गाउँपालिकाको समृद्धि र सुशासनमा ठूलो टेवा पुर्‍याउन सक्छ।